زندگی انسان و همه جانوران، به طور مستقیم از زندگی گیاهان اثر می پذیرد. ازاین رو، گیاهان، بزرگ ترین خدمت را برای همه جانداران بر عهده دارند و آیا هیچ می دانید که این خدمت گزاری و لطف و عنایت را چه گونه انجام می دهند؟ کرسی موریسن می گوید:
برگ نباتات، در حکم ریه انسانی است که زیر حرارت آفتاب، اسید کربنیک را به عنصر کربن و اکسیژن تجزیه می کند و اکسیژن را در هوا رها می سازد و کربن، در تنه نباتات می ماند و با هیدروژنی که از ریشه به ساقه و شاخه ها می رسد، ترکیب می شود. بر اثر همین ترکیبات شیمیایی حیرت آور، میوه ها و گل ها به وجود می آیند. گیاهان، حتی اکسیژنی را که ما تنفس می کنیم، به ما می رسانند. بنابراین، بشر باید به رستنی ها و گیاهان احترام بسیار بگذارد.
هر گیاهی که از زمین می روید «وَحْدَهُ لا شَریکَ لَه» گوید
گیاهان، در پاک سازی هوا نقش مهمی دارند و با ترکیب کربن و آب، خوراک آدمی را فراهم می آورند. خداوند در قرآن کریم بسیار آموزنده و زیبا به این حقیقت مهم اشاره می کند و بشر را به شناخت علمی گیاهان برای معرفت آموزی درست آفریدگار فرامی خواند و می فرماید:
یکی از نشانه های توانایی و حکمت خالق متعال، زمین مرده است که (بنا بر سنت آفرینش و قوانین طبیعی) آن را زنده می کنیم و دانه از آن خارج می سازیم و شما از آن تغذیه می کنید.
از گیاهان در ساخت دارو، پوشاک و لباس های زیبا و ظریف، استفاده می کنند. با وجود این، آیا ممکن است حتی کسی که کمترین شعور و درک علمی را دارد و هنوز پرده خواسته ها و انگیزه های فاسد، دیده عقلش را نپوشانده است، باور کند که پیدایش حیات با تمام اسرار پیچیده و ناپیدایش، بدون آفریدگار توانا و مدبّر حکیم و بر حسب تصادف است؟
گیاهان، از نعمت های خداوند هستند که از جمله خاصیت های آن این است که در تصفیه هوا نقش مهمی مؤثر دارند و به دلیل ویژگی دارویی برخی از آنها و یا نوع خوراکی شان، در بهبود کیفیت زندگی انسان بسیار اثرگذار است.
کوه، پدیده ای ارزش مند
کوه ها، این توده های بزرگ سنگ، از بزرگ ترین خدمت گزاران بشر و از نشانه های شکوه خداوندی به شمار می آیند. در قرآن کریم می خوانیم: «وَ اللّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِمّا خَلَقَ ظِلالاً وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنَ الْجِبالِ أَکْنانًا؛ و خداوند از آنچه آفریده سایه هایی برای شما قرار داده است و از کوه ها پناهگاه هایی.» در این آیه، از کوه ها به «اکنان» تعبیر شده است. اکنان، جمعِ «کَنّ»؛ به صورت های گوناگون، از حیات بشری پاسداری می کنند، از جمله اینکه همچون حصاری عظیم، از شدت بادهای منجمد شمالی می کاهند. از طرفی، اگر این دیوارهای وسیع و بلند نبودند، بادهای سرد و سخت وضعیت نامطلوبی پدید می آوردند. همچنین کوه ها به راحتی با تغییر حرارت نقاط مجاور خود، سبب تعدیل گرمای شدید می شوند.
کوه ها، این نشانه های بزرگ الهی، در کاهش شدت بادهای سرد و سوزان و تعدیل گرمای شدید و در نتیجه، فراهم آوردن زندگی مناسب برای انسان ها نقش اساسی دارند.
یکی از نشانه های قدرت و عظمت خداوند در آفرینش هستی، آب است. ادامه حیات هر چیز به آب بستگی دارد. در قرآن کریم نیز آب و رابطه مستقیم آن با پیدایش حیات، از نشانه های روشن وجود خدای یگانه معرفی شده است و منکران این امر سخت نکوهش شده اند، چنان که در آیه 30 سوره انبیا می خوانیم:
یکی از آیات شگفت انگیز الهی، آسمان است. به راستی این فضای بی کران و هرچه در اوست، نشانه ای است که با نظام و شکوه خود، خدا را در برابر دیده عقل و دل قرار می دهد. در این صورت، اگر آدمی از بینشی درست بهره مند باشد، به یقین «لَم اَعبُد رَبّاً لَم أرَه» خواهد گفت. خلقت آسمان، به قدری باشکوه و پیچیده است که انسان از درک آن ناتوان و از اندیشه کردن در آن شگفت زده است. خداوند در قرآن کریم، از آسمان به زیبایی یاد می کند و آفرینش آن را بزرگ تر و پیچیده تر از خلقت انسان می داند: «لَخَلْقُ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ أَکْبَرُ مِنْ خَلْقِ النّاسِ».
همچنین خداوند، مؤمنان را به عبرت آموزی از این پدیده بزرگ فرامی خواند: «إِنَّ فِی السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ َلآیاتٍ لِلْمُوءْمِنینَ.» «همانا در آسمان ها و زمین، نشانه هایی برای اهل ایمان است». بی شک، با مطالعه عمیق درباره یافته ها و ناشناخته های آسمان، نخستین نکته ای که توجه آدمی را به خود جلب می کند، گستردگی خارج از تصور آن در جهان آفرینش است. ستاره شناسان بر این باورند که دست کم یک صد هزار کهکشان در کیهان موجود است. همچنین اجرام آسمانی فراوانی هست که وزن و منشأ آنها به درستی معلوم نیست. تنها تفکر در این زمینه کافی است که انسان را به شگفتی وادارد. به راستی آیا دستگاهی چنین تنظیم و پرشکوه، وجود خالق و آفریننده ای توانا، دقیق و کاردان را ایجاب نمی کند؟ آیا این همه نظم و ترتیب، برای پی بردن به وجود یک حکمت عالیه کافی نیست؟
خلقت شگفت انگیز و پرشکوه آسمان و ستارگان، یکی از نشانه های قدرت و علم پروردگار است که اندیشه در آن، آدمی را به خداوند نزدیک تر می سازد. و شیدایی بندگان عارف و بیداردل را در برابر عظمت پروردگار در پی دارد.
ماه یکی از زیباترین نشانه های قدرت خداست. این پدیده درخشان، با سرعتی در حدود یک کیلومتر در ثانیه، به گرد زمین می چرخد و این کاری است که ماه در طول عمر خود، یعنی از میلیاردها سال پیش تاکنون، به طور منظم و دقیق و بدون کمترین انحراف و توقف انجام می دهد. در قرآن مجید، هیجده بار، ماه به عنوان یکی از نشانه های روشن وجود خدا مطرح و به تفکر و تأمل عمیق در این آیه بزرگ تأکید فراوان شده است. چنانچه در قرآن کریم می خوانیم: «وَ مِنْ آیاتِهِ اللَّیْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ؛ از جمله آیات او، شب و روز خورشید و ماه است». امام جعفر صادق علیه السلام نیز در بیانی لطیف خطاب به مُفَضَّل می فرماید:
درباره نور ماه در تاریکی شب و نیاز بشر به آن، دقت کن. با اینکه تاریکی شب برای آرامش حیوانات و خنک شدن و برای بقای گیاهان ضروری است، تاریکی مطلق نیز به مصلحت نیست... در شکل های گوناگون ماه، کم و زیاد شدن نور و کسوف، نشانه هایی هست که به طور قطع و بدیهی، بر مصلحت و توانایی آفریدگار دلالت می کند.