جزیره فاو

1 فاو

منطقه ی فاو تنها منطقه ی ارتباطی کشور عراق با دریاست. دریا در اقتصاد همه ی کشورها نقش بسیار مهمی دارد و حتما می دانید کشورهایی که با دریا ارتباط ندارند یکی از مصیبت های زندگی طبیعی خود را دارند، چون کشوری هستند محاصره شده از سوی سایر کشورها. کشوری که به دریا وصل است سرزمینی است که با دنیای آزاد و بدون اِعمال محدودیت با هر دولت و ملت دیگری ارتباط دارد. با شروع جنگ تحمیلی در شهریور ماه ۱۳۵۹ امام خمینی رحمهالله استراتژی ایران را «آزادسازی سرزمینهای تحت اشغال» و «تنبیه متجاوز» اعلام کردند. در ایامی که بنیصدر فرماندهی جنگ را بر عهده داشت به علت عدم اعتقاد او به استفاده از سپاه و نیروهای مردمی در جنگ و نظریات سادهانگارانهی او مبنی بر «زمین دادن و زمان گرفتن» ایران در موضع ضعف قرار گرفت و سرزمینهای زیادی توسط ارتش عراق اشغال شد. چند عملیات محدود نیز که با نظر بنیصدر و مشاورین نظامیاش انجام شد به شکست انجامید. با فرار بنیصدر از کشور و تغییر نگاه فرماندهان ادارهکنندهی جنگ به نیروهای مردمی، ریل شکستها جابجا شد و فصل پیروزیها فرارسید.

عملیات «والفجر ۸» در 20/۱۱/64 و تصرف فاو توسط ایران موازنهی جنگ را به نفع ایران تغییر داد. یک سال بعد عملیات «کربلای ۵» که بلافاصله پس از «کربلای 4» در تاریخ 19/۱۰/65 صورت گرفت و طی آن منطقهی استراتژیک شلمچه توسط رزمندگان فتح شد نیز منجر به تثبیت برتری ایران در جبههها شد. از این پس بود که همزمان بلوک شرق و غرب بیش از پیش تصمیم به تقویت همهجانبهی عراق برای از بین بردن برتری ایران در جبهههای نبرد گرفتند؛ مسئلهای که بارزترین بروز آن گشودن جبههی جدید جنگ علیه ایران در دریا و بمباران شهرها توسط عراق در سال ۶۶ بود.

بهار ۶۷ و با ازدستدادن برخی مواضع و مناطق در جبههها، مجدداً موضوع برخورد با مقصران این اتفاق مطرح شد. این در حالی بود که «برقراری نظام تشویق و تنبیه در جنگ» به دور از برخوردهای احساسی و جنجالسازی در جامعه یکی از دغدغههای چندینسالهی فرماندهان جنگ و دستگاه قضایی بود. مسئلهای که اخیراً در فضای رسانهای بهطور ناقص مطرح و به دلیل عدم پرداختن به همهی ابعاد آن با سایر مسائل دفاع مقدس در هم آمیخته شد. در نهایت نتیجهی این عدم طرح صحیح مسئله، تضعیف عملکرد فرماندهان و دستاندرکاران جبههها، القای شکست ایران در دفاع مقدس برای نسلهای جدید و نادیدهگرفتن پیروزی و عزت جمهوری اسلامی در باقینماندن یک وجب از خاک ایران در دست دشمن متجاوز است.

فتح فاو در عملیات والفجر هشت در سال ۶۴ پیروزی بزرگی برای ایران در جبههها محسوب میشد. عراق تا یک سال بعد با جنگ های مکرر سعی کرد فاو را پس بگیرد اما موفق نبود. یک سال بعد فتح شلمچه در عملیات غافلگیرانهی «کربلای پنج» هرچه بیشتر موازنه را به نفع ایران تثبیت کرد. برتری نظامی ایران در جبههها منجر به این شد که دو ابرقدرت شرق و غرب تصمیم بگیرند هرطور شده مانع تداوم پیروزیهای ایران شوند و با شکست ایران و تغییر موازنه به نفع عراق، جنگ را به پایان ببرند.

فاو

در ۲۵ فروردین ۶۷ عراق به ارتفاعات شاخشمیران حملهی محدودی میکند تا فرماندهان ایرانی یقین کنند گارد ریاست جمهوری عراق، همگام با ایران جبههی خود را از جنوب به شمال غرب منتقل کرده است؛ غافل از اینکه عراق خواب دیگری دیده است. سه روز بعد در ۲۸ فروردین، عراق به فاو حمله کرد. همزمان تهران نیز موشکباران میشود و سه سکوی نفتی ایران در خلیجفارس توسط آمریکاییها مورد حمله قرار میگیرد و متعاقب آن ناوچهی سهند و سبلان نیز با آمریکاییها درگیر میشوند. از سوی دیگر فرماندهان سپاه که در کنفرانس «آخرین نفر، آخرین منزل و آخرین قطره خون» با سخنرانی آیتالله موحدی کرمانی در کرمانشاه حضور داشتند، پس از اطلاع از این مسئله تعدادی از آنها از جمله آقایان رحیم صفوی، غلامپور، احمد کاظمی، مرتضی قربانی با دو هلیکوپتر راهی آبادان شدند تا اوضاع فاو را از نزدیک بررسی کنند. احمد غلامپور ساعت ۱۲ ظهر طی تماسی تلفنی با محسن رشید وضع را بد و رخنهی دشمن را اساسی توصیف میکند. ارتش عراق از سویی مناطق پشت جبههی فاو را بمباران شیمیایی میکند تا امکان کمکرسانی به فاو را از بین برده باشد و از سویی آتش سنگینی روی فاو میریزد. بمب ۹ تنی عراق نیز یکی از مهمترین ابزارهای تهاجمی عراق در این حمله بود. در نهایت فاو پس از سی و چند ساعت مقاومت سقوط میکند. دومینوی شکستها ادامه مییابد. مدتی بعد عراق اعلام میکند روز چهارم خرداد با هدف پسگرفتن مناطق تصرفشدهی عملیات کربلای پنج به شلمچه حمله خواهد کرد. روز چهارم خرداد شلمچه پس از هشت ساعت مقاومت توسط عراقیها تصرف میشود.

اهمیت درگیرهای فاو چیست؟

اهمیت فاو در این است که این جنگ به مثابه خنجری جانکاه در پهلوی عراق محسوب می شود. با اشغال آن عراق از منطقه خلیج ]فارس[ جدا شد و تبدیل به تهدیدی برای کشورهایی که با عراق همراه بودند مثل کویت و عربستان و دیگران شد. ضروری بود که عملیات هجومی خود را به این منطقه که ظرف 48 ساعت موفق شدیم آن را آزاد کنیم، آغاز کنیم.

چه کسی طرح آزادی فاو را کشید؟

طرح آزادسازی فاو را رئیس ستاد ارتش که به طور سنتی تحت فرمان او نیروهای مسلح که شامل نیروهای هوایی و دریایی و سازمان امنیت قرار داشتند، کشید تا این که بعد از آمدن صدام نیروی هوایی به طور مستقیم به آن مرتبط شد. و همین وضعیت درباره نیروی دریایی و سازمان امنیت و نهادهای توجیه کننده سیاسی و گارد جمهوری و صنایع نظامی بود. یعنی این که ریاست ستاد ارتش عملا فرماندهی لشگرهای زمینی را بر عهده داشت. طرح زمینی از جانب ما آمد در حالی که این را هم می شنیدیم که نیروی هوایی و سلاح های کشتار جمعی نیز به حرکت در آمده اند و می خواهند جنگ های شهری را از طریق رادیو آغاز کنند، حتی همین وضعیت شامل حملات هوایی نیز می شد.

اهمیت استراتژیک جزایر مجنون آنقدر بالا بود که عراق در چهارم تیرماه به جزایر مجنون، کوشک و جفیر حمله میکند. ارتش عراق ابتدا منطقه را بمباران شیمیایی کرده و سپس نیروهای خود را در منطقه پیاده میکند. قرارگاه نصرت به فرماندهی شهید علی هاشمی نیز به تصرف نیروهای عراقی درآمده و علی هاشمی در جریان این حمله مفقود میشود. ارتش عراق سرمست از پیروزیهای اخیر، ۲۴ تیرماه دهلران و موسیان را نیز به تصرف در میآورد. تحلیل برخی از دستاندرکاران جنگ این است که هدف عراق از این حملات اسیرگرفتن هرچه بیشتر است. به همین دلیل ارتش به یگانهای خود دستور داده است که در صورت عدم توانایی برای حفظ منطقه مقاومت نکرده و برای جلوگیری از اسیردادن عقبنشینی کنند. مدتی بعد حلبچه نیز توسط ایران تخلیه میشود.

صدام حسین، رئیس رژیم عراق پس از بازپس گیری فاو در فروردین 67 گفت: "بعد از تصرف محمره(خرمشهر) توسط ایران ما فقط یک تیپ داشتیم که برای حفاظت بغداد گماردیم" رژیم عراق در پی شرایط حادی که بر او عارض شده بود و به دلیل ضعفهای موجود، تحت لوای صلحطلبی دست به عقبنشینی از بقیه نقاط مرزی زد و در نقاطی موضع گرفت که توسط موانع طبیعی محافظت میشد تا بدین نحو کمبود نیروی خود را جبران کند.

دسته بندی :