تحقیق درباره هرس درختان

چکیده

یکی از مولفه های داشتن باغی زیبا درختان آن می باشد ، درختان مثل تمامی موجودات زنده نیاز به رسیدگی و تیمار کردن  دارند ، روح باغ ویلا درختان می باشند ، پس  باید برای رشد و سرزندگی آنها تلاش کنید ، صبح های باغ بسیار روح نواز است ، زمانیکه از ویلا باغ را تماشا میکنید ، احساس سرزندگی میکنید ، پیشنهاد میکنیم قبل از صرف صبحانه قدمی کوتاه در باغتان بزنید ، از میوه های آن نوش جان کنید و زندگی را لمس کنید ، برای داشتن باغی دلنواز حتما باید نکاتی در زمینه هرس کردن درختان را بیاموزید در این مقاله سعی کردیم شما عزیزان را با تعدادی از نکات لازم در این باره آشنا کنیم .

مقدمه

بیشتر گیاهان باغبانی بویژه چند ساله چوبی ، اگر در شرایط محیطی مناسب بدون دخالت انسان رشد کنند ، پس از چند سال ، تبدیل به درختان یا درختچه هایی با شاخساره متراکم خواهند شد که چه از نظر میزان و کیفیت باروری و چه از نظر شکل ظاهری مطلوب نخواهند بود . در اینگونه گیاهان شاخه ها ، مزاحم رشد یکدیگر بوده ، دچار پیچیدگی و خمیدگی می شوند . سویی چون بدلیل پر برگی نور کافی به درون شاخساره گیاه نمی رسد به تدریج برگها و شاخه ها وسطی شاخساره خشک می شود و از بین می رود و تولید گل و میوه محدود به سطح بیرونی شاخساره گشته ، میزان محصول کم می گردد . برای جلوگیری از این امر و ایجاد شکب و حالت مناسب در گیاه ، باید ان را پیرایش ( هرس و به نحو دلخواه تربیت کرد  .

هرس

به طور کلی هرس کردن عبارتست از قطع کامل یا جزئی شاخه ، ریشه ، پوست ، برگ و یا گل و میوه به منظور تحت تاثیر قرار دادن و هدایت نحوه رشد و باروری گیاه . پیراستن یکی از عملیات مهم باغبانی است که از حدود سه هزار سال پیش شناخته شده و مورد استفاده قرار میگرفته است . دلایل و فواید ان را می توان به شرح زیر خلاصه نمود :

1-حذف شاخه های مزاحم ، خشک شده ، آفت زده و مریض و شکسته جهت حفظ و تامین سلامت گیاه

2- ایجاد شکل ویژه در شاخساره گیاه ، این امر بویژه در میوه کاری و نیز در شکل سازی گیاهان جهت نزئین باغ و باغچه از اهمیت خاصی برخوردار است .

3.ایجاد شرایط مناسب جهت ورود نور و هوا به درون شاخساره و خلوت کردن نقاط شلوغ و متراکم آن به منظور ایجاد مکان تولید محصول بیشتر و مرغوبتر

4.ایجاد تعادل بین شاخساره و ریشه ، بویژه هنگام نشاء کاری و جابجا کردن گیاه ، جهت تضمین موفقیت و ایجاد مکان رشد اولیه سریعتر برای گیاه

5. جوان ساختن درختان مسن از سریق حذف شاخه های پیر و وادار کردن درخت به تولید شاخه های جدید بالا بردن قدرت بازدهی آن .

6. پیش یا پس انداختن باروری گیاه و تنظیم گلدهی و ایجاد تعادل بین رشد رویشی و میزان محصول و بالا بردن کیفیت فرآورده تولید شده .

7. محدود کردن رشد و کوتاه ساختن گیاه برای تسهیل عملیاتی مانند سمپاشی و برداشت محصول و نیز به دلایل تزئینی

زمان هرس

بسته به نوع گیاه و هدف از پیرایش ( هرس ) ، این کار در دو موقع از سال انجام می شود : یکی پیرایشی که در زمان رکود و خواب زمستانه انجام می شود و هرس زمستانه یا هرس سیاه نامیده می شود و دیگری پیرایشی که در دوره فعالیت گیاه ، یعنی گیاه دارای برگ و احیانا گل و میوه است ، انجام میگیرد هرس سبز یا تابستانه نامیده می شود . در مورد هر دو نوع پیرایش باید به این دو نکته توجه نمود که اصولا پیرایش در هر زمان انجام شود ، باعث تاخیر در باروری نهالهای جوان و کم شدن محصول درختان برور می شود ، بنابراین باید در تمام انواع پیرایش جانب تعادل رعایت گردد و قطع اندامهای گیاه تنها به مقدار لازم و در نهایت احتیاط انجام پذیرد .

هرس سیاه یا زمستانه

این نوع هرس از آنجا که زمانی انجام می گیرد که گیاه فاقد برگ و در حال رکود است بیشتر مرسوم است.

چون اولا : در این هنگام شاخه ها بدون پوشش و قابل مشاهده بوده و به راحتی می توان به آنها دسترسی پیدا کرد و آنهایی را که باید به طور کامل یا جزئی حذف شوند با دیدی باز برگزید .

ثانیا : گیاه در این زمان فعالیت زیستی چندانی ندارد میزان آسیب حاصل از هرس به حداقل کاهش می یابد از هرس های زمستانه میتوان هرس های شکل دهی نهالهای تازه کشت شده را نام برد . این هرس ها مهمترین گام در تشکیل شاخه های اصلی درخت یا بوته اینده به شمار میروند و در حقیقت مبنا و اساس شکل اینده گیاه را تشکیل می دهند . علاوه بر این هرس ها، حذف شاخه های آفت زده و مریض و شکسته نیز باید در زمستان پیش از فعال شدن گیاه انجام گیرد زیرا این نوع شاخه ها معمولا پناهگاه و منبع انتشار افات و امراض اند . پیرایش دیگری که باید حتما در زمستان انجام گیرد پیرایش ریشه است .

هرس سبز یا تابستانه

این نوع هرس ها ، گرچه همگی به نام هرس تابستانه خوانده می شوند ولی در عمل بر حسب نوع ، میتوان آنها را از اوایل بهار تا اواخر تابستان انجام داد . مهمترین هرس ها تابستانه عبارتند از : حذف گلها و میوه های اضافی که کلا تنک کردن نامیده می شود ، ایجاد زخم بر روی پوست ساقه ، حذف نرکها و پا جوشها ،بریدن قسمتهای انتهایی شاخه های تند رشد و هرس بوته های زینتی و بالاخره هرس .

انواع هرس

بر حسب هرف هرس ، میتوان قسمت های مختلف گیاه اعم از شاخه ، ریشه ، برگ ، پوست و گل و میوه را بطور کامل یا جزئی حذف کرد . حذف هر یک از این اعضاء بر روی رشد و باروری گیاه در همان سال هرس و گاهی در طی چند سال بعد اثرات ویژه باقی می گذارد که با گزینش زمان و شدت پیرایش مناسب میتوان در شدت و ضعف این اثرات دخالت ورزید .

پیرایش ساقه

در بین اعضاء مختلف یک گیاه ، تعداد و نحو رشد شاخه ها مهمترین عاملتعیین کننده در نحوه و اندازه پایداری آن در مقابل فشارهای ناشی از وزن میوه باد و برف و یخبندان زمستانه به شمار میرود ، بعلاوه قرار گرفتن شاخه ها و زاویه آنها با تنه و شاخه های اصلی تر به میزان زیادی بر روی قدرت باروری گیاه و تحمل آن در برابر شرایط نا مساعد جوی تاثیر میگذارد . به دلایل ، در هنگام هرس شاخه های یک گیاه باید دقت زیادی به کار برد و همواره شکل و اندازه نهایی آن را در نظر گرفت .

به طور کلی شاخه های یک گیاه پوبی را می توان به دو گروه بارور و نابارور تقسیم بندی کرد . شاخه های نابارور عبارتند از : پاجوشها ، نرک ها و شاخه های معمولی بی بار ( فاقد گل و میوه ) . شاخه های بارور عبارتند از : سیخک ها و شاخه های معمولی باردهنده ( دارای گل و میوه ) این هر دو گروه از رشد جوانه هشاخه های معمولی نابارور به وجود می آیند در برخی گیاهان ، مانند : انگور ، این شاخه ها قبل از رشد دارای سرآغازه های گل هستند و پس از رشد گل شان باز می شود . بعضی مانند هلو در تابستان به وجود می آیند که پس از زمستان گذرانی در بهار سال بعد تبدیل به گل و میوه می شوند . در پیرایش شاخه های نابارور اصل بر اینست که تمام پاجوشها و نرک ها را در طول فصل رشد ، همچنانکه به تدریج پدیدار می شوند از ته قطع کنند . البته در شرایط استثنائی ، می توان این شاخه ها را نگاه داشت و پاجوشها را به عنوان پایه پیوند و نرکها را (بوسیله چند سال سر زنی و وادار ساختن به انشعاب و تولید جوانه گل ) به عنوان شاخه بارور و یا شاخه حامل سیخک به کار گرفت . شاخه های معمولی نابارور را ، برحسب موقعیت آنها ، میتوان در دو دوره استراحت گیاه به دو صورت سر زنی یا حذف کامل هرس کرد .

در اینجا باید در نظر داشت که معمولا در بهار سال بعد از هرس ، گیاه ک مقداری از شاخه ها و در نتیجه تعدادی از جوانه های خود را از دست داده ، نیروی ذخیره خود را صرف رشد جوانه های باقیمانده میکند و بدین ترتیب جوانه هایی که در شرایط معمولی ممکن بود رشد نکرده و به حالت راکد ( خفته ) یا جوانه نهفته در آینده بدیل به شاخه می شوند و موجب تولید شاخساره زیاد و متراکم شدن شاخساره درخت می گردند . در چنین حالتی ، باید تعدادی از این شاخه های جدید را در زمستان سال بعد ، به طور کامل حذف کرد و شمار باقیمانده را نیز سرزنی و کوتاه کرد تا از رشد سریع و بدون انشعاب ، در نتیجه از ترکه ای شدن آنها جلوگیری کرده در ضمن ، برای رشد سال بعد تعداد کافی جوانه  روی گیاه باقی بماند .

تنــه

فاصله يقه تا اولين انشعاب ساقه از روي محور اصلي را تنه گويند و بر حسب نوع پايه و محل پرورش، تنه مختلف و به شرح زير است :

۱-تنه پا كوتاه Duwarf به تنهاي گفته ميشود كه ارتفاع آن، از يقه تا اولين انشعاب cm90-70 باشد كه به اين نوع تنه، تنه پا كوتاه گويند.

۲- تنه متوسط Seniduwary

۳- تنه نيمه متوسط به ارتفاع cm120-90 است.

۴-تنه پا بلند به تنهاي گفته ميشود كه ارتفاع آن بيبش از cm 120 است.

شاخههاي اصلي « شاخههاي اسكلتي» Branghcs Scofold به شاخههايي گفته ميشود كه Framework ( چارچوب اسكلت ) درخت را تشكيل ميدهد و مقدار اين شاخهها از ۸-۸-۳ عدد متغير است اغلب ۴ عدد ايده آل است. بيش از ۴ شاخه ازدحام و تراكم زياد ميشود ( ۴ عدد مناسب است).

عوامل مؤثر كه بر انتخاب شاخههاي اصلي بر روي تنه درخت

۱- تعداد : تعداد شاخههاي اسكلتي بايستي از ۳ كمتر و از ۵ بيشتر نباشد.

۲- موقعيت : شاخههاي اصلي را بايستي طوري روي تنه انتخاب كنيم كه حالت تعادل در كانوپي ( تاج پوشش ) درخت ايجاد شود.

۳- زاويه : شاخههاي اسكلتي از نظر زاويه بايستي روي تعادل تنه طور ايجاد شود كه از ۳۰ درجه كمتر نباشد و از ۶۰ درجه نيز بيشتر نباشد زاويههاي تنگ باعث ميِوند كه شاخهها بشكنند زاويه گشاد ايجاد سايه ميكند.

فاصله شاخههاي اسكلتي از همديگر : فاصله كمتر شود شاخهها تراكم مي يابند، پس فاصله را مناسب در نظر ميگيريم تا شاخهها نسبت به هم فشار وارد نكند.

شاخههاي فرعي

به شاخههايي گفته مي شود كه از شاخههاي اسكلتي حاصل ميشود و اولين شاخهاي كه از شاخه اسكلتي حاصل ميشود شاخه فرعي ( درجه ۲ ) و خود شاخه را شاخه اصلي يا درجه ۱ نامند و همچنين شاخههاي حاصل از شاخه درجه ۲ را درجه ۳ و … گويند. بر روي شاخههاي اصلي، درجه ۲، … اعضايي نيز تشكيل مي شوند كه به شرح زير مورد بررسي قرار ميگيرد.

نحوه هرس

درختان بارده يا هرس بعد از فرم دهي درختان سيب و گلابي محدود به شاخههاي شكسته، مريض و يا شاخههايي كه در داخل تاج رشد ميكنند ميشود و همچنين شاخههايي كه طول رشدشان از cm 60 بيشتر است كه اين نوع شاخهها به ندرت در باردهي به وجود ميآيند اما سؤالي كه مطرح است اين است كه درختان بارده را با چه شدي هرس كنيم و هر كدام چه مزايا و چه معايبي دارند.

هرس شديد

اگر درختان شديداً هرس شوند در آنموقع تعداد زيادي نرك حاصل ميشود كه كنترل آنها مشكل است و يا درخت را از سيستم طبيعي خارج ميكند واژلي در اين حال ميوهها درشت بوده ولي در مقابل تا حدودي رنگ نگرفته باقي ميمانند كه اين گونه هرس توصيه نميشود و علت بزرگ بودن و كم بودن ميوه بخاطر هرس شديد، كاهش تعداد زياد گل است و براي داشتن ميوههاي بزرگ و رنگ گرفته، به جاي هرس شديداً اگر درختان ميوه داراي اسپورها كه حاوي گل بيشتري باشند، هرس اسپور، يا تنك كردن اسپورها توصيه ميشود بر روي هر شاخه cm 30-20 نگهداشتن يك اسپور كافي است.

هرس سبك

به هرسي گفته ميشود كه شاخهها خيلي كم هرس ميشوند اين نوع هرس هم قابل توصيه نيست چون تعداد زياد گل بروي درخت باقي ميمانند كه براثر رقابت ميوه، ميوة مرغوب به دست نميآيد بنابراين هرس ايدهال هرسي است كه اولاً شاخههاي مريض و شكسته را حذف كنيم و شاخههاي ريشه جاري را قطع كنيم.

نتايج هرس

زماني كه يك شاخه را قطع ميكنيم رويشهاي جديد معمولاً از نزديكترين جوانهها به محل برش به وجود ميآيند زماني كه نوك شاخهها حذف ميشود نزديكترين جوانههاي كناري بيشتر از حد معمولي خود رشد ميكنند و نزديكترين جوانه به محل برش يه سرشاخة جديد تبديل خواهد شد اگر بخواهيم شاخههاي بيشتري داشته باشيم بايستي رأس را حذف كنيم. قدرت و استحكام شاخههاي جديد اغلب به طور مستقيم با ميزان هرس ساقه نسبت دارد به طور مثال اگر يك درختچه تا cm 30 از سطح زمين شود رويشهاي جديد براي به دت آوردن نور، رطوبت و مواد غذايي رقابت كمتري ميكنند نتيجتاً در سال اول با داشتن معدودي گل مقاوم خواهند بود. با اين وجود اگر تنها سرشاخههاي رويش قديمي حذف شوند اغلب شاخههاي قديمي باقي مانده و رويشهاي جديد كوتاهتر و ضعيفتر ميشوند همچنين تعداد گلها بيشتر ولي اندازهشان كوچكتر خواهد بود. بنابراين اگر بخواهيم تعداد زيادي گل و ميوههاي كوچك داشته باشيم بهتر است هرس سبك انجام دهيم اگر تعداد كمتر ولي با كيفيت بالاي بخواهيم بايستي هرس سنگين انجام دهيم زماني كه تعداد و ساقه يا بيشتر با اندازه و استحكام يكسان جهت غلبه بر يكديگر رقابت ميكند ميتوان درخت يا درختچه را باميزان هرس به كنترل درآورد اگر بگذاريم يكي از آنها بلندتر شود نهايتاً غالب هم خواهد شد.

لوازم هرس

داشتن و به كار گرفتن اصول هرس همانقدراهميت دارد كه استفاده از ابزار صحيح مهم مي باشد حتما لازم تيست مجموعهاياز ابزار هاي گرانقيمت داشته باشيم،آنكه مناسب كار باشد بايد ۱- لبه بيشتري داشته باشد و به راحتي حمل و منتقل شود . ابزارهاي متداول هرس را بهتر است تيز كرده و در اتاق خشك انبار كنيم. زماني كه گياهان بيمار را هرس ميكنيم پس از آن بايد تمام تيغه هاي- اره هاو قيچي هارا با الكل يا سفيد كننده كلر مايع ضد- عفوني كرد تا گسترش بيماريها به گياهان سالم جلوگيري شود لوازم برقي ،همچون اره هاي برقي سبك وزن را ميتوان خريد يا اجاره كرد آنها را بخصوص در بريدن درختان يا شاخه هاي بزرگ به كار ميبرند .

هرس گل و میوه

با توجه به اینکه سطح برگ و میزان فتوسنتز یک گیاه مقداري مشخص است، اگر تعداد گلها و میوه ها که محل جذب مواد فتوسنتزي (هیدراتهاي کربن) هستند به روشی کم شده و تعادل لازم براي تولید محصول مرغوب حاصل می شود. در عمل با انجام هرس گل و میوه (تنک کردن) با روش فیزیکی و یا با استفاده از مواد شیمیایی این نتیجه بدست می آید. مواد مختلفی مانند NAA و سوین براي تنک شیمیایی بکار می روند. جهت ایجاد تعادل بین قدرت درخت و تعداد و مقدار میوه، هرس گل و میوه را انجام می دهند. اگر درخت ضعیف و مقدار میوه آن فراوان باشد، تعدادي از گل ها و میوه ها در ابتداي باز شدن گل ها و یا پس از تشکیل میوه به روش هاي مختلف مکانیکی یا شیمیاي هرس می شود. این هرس علاوه بر بهبود کیفیت محصول در رفع تناوب باردهی(سال آوری) نیز موثر است.

هرس ریشه

اگر میزان شاخ و برگ در اثر هرس یا حمله آفات و بیماری ها کم شود ولی حجم ریشه ثابت باقی بماند، در فصل رشد گیاه تولید شاخ و برگ فراوان می کند که این شاخه ها اغلب نرك هستند. برعکس اگر میزان ریشه از میزان شاخ و برگ کمتر شود، رشد رویشی گیاه محدود شده و گیاه زودتر به بار می نشیند. در این حالت عمر درخت کوتاه خواهد شد. پس در موقع هرس ریشه باید دقت کنید که از هرگونه عدم تعادل بین ریشه و شاخ و برگ جلوگیري به عمل آید. جهت جوان کردن درخت مو از هرس ریشه استفاده می کنند همچنین اندازه و رشد درخت سیب را با هرس ریشه محدود می سازند .

هرس برگ

هرس برگ، هرسی است تابستانه که گاهی اوقات در مورد گیاهانی که رشد فوق العاده و شاخ و برگ متراکم دارند اعمال می شود و مانند سایر هرس هاي تابستانه اثر تضعیف کننده دارد. براي انجام این هرس، با استفاده از وسایلی مانند چوب هاي بلند و یا با دست، قسمتی از برگ هاي درخت را حذف می کنند تا بدینوسیله نور بیشتري به قسمت هاي مرکزي تاج بتابد و میوه از کیفیت بهتري برخوردار شود و بخصوص در مورد گیاهانی مثل سیب میوه خوش رنگ تر گردد. در مناطقی که نور کم و رطوبت هوا زیاد باشد، براي خوش رنگتر و قوي شدن میوه، می توانیم مقداري از برگها را به روش شیمیایی و یا فیزیکی هرس کنیم. چون برگ محل تبدیل شیره خام به شیره پرورده است،ب اید دقت کنید که از هرس شدید خودداري شود.

منابع

http://mag-iran.com

http://soroushbaran.com